Quan hệ Hữu nghị Việt - Nga ngày càng phát triển toàn diện

Thủy Hướng Dương thực hiện

         PV: Thưa Ông ! Được biết Ông đã từng là Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Liên Xô (cũ) trong thời gian gần mười năm. Ông đánh giá thế nào về vai trò của Liên Xô (cũ) và Nga (hiện nay) trong việc tăng cường hợp tác hữu nghị và giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước, cụ thể là với Việt Nam?

          Nguyên Thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm: Cách mạng tháng Mười Nga mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại. Là nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới và là người chiến thắng Chủ nghĩa phát xít trong Đại chiến thế giới thứ II, Liên Xô đã tạo điều kiện cho một loạt nước được giải phóng và hình thành phe xã hội chủ nghĩa, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân ở các nước tư bản, thúc đẩy sự hình thành và giúp đỡ sự củng cố và phát triển của các Đảng cộng sản và công nhân ở nhiều nước, thúc đẩy phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế, phong trào cách mạng thế giới củng cố và phát triển, thúc đẩy phong trào bảo vệ hòa bình thế giới, phong trào đoàn kết nhân dân các nước và đặc biệt là phong trào đoàn kết nhân dân Á, Phi, Mỹ la tinh phát triển. Nói một cách ngắn gọn, Liên Xô đã làm rất nhiều cho cách mạng thế giới, cho sự phát triển của nhiều quốc gia dân tộc.

         Phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến tranh, Liên Xô đã nhanh chóng phục hồi kinh tế sau chiến tranh, phát triển đất nước, trên cơ sở đó, giúp đỡ một cách hào phóng các nước anh em trong phe XHCN, các nước bạn, các nước độc lập dân tộc và tăng cường tình hữu nghị ngày càng sâu đậm với nhân dân các nước này

         Là một thành viên trong gia đình XHCN, Việt Nam cũng được Liên Xô dành tình cảm hữu nghị chân thành cùng với sự giúp đỡ thiết thực có hiệu quả ngay sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp thành công, miền Bắc được giải phóng và tiến lên chủ nghĩa Xã hội.

          Thưa ông, ông có nhận xét gì về vai trò của nước Nga trong tình hình thế giới hiện nay?

          Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm:  Căn cứ tình hình tôi nắm được thì Liên bang Nga hiện đang phát triển ổn định và thuận lợi nên tôi tin tưởng rằng trong tương lai Nga sẽ giữ một vị trí quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Với những thành tựu đạt được trong những năm qua Nga đã trở thành một nước mới nổi, thành viên của nhóm BRICS (gồm Brasil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi). Đây là nhóm các nước mới nổi hàng đầu giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới cũng như trọng sự phục hồi kinh thế của các nước sau khủng hoảng với tư cách là động lực của tăng trưởng GDP toàn cầu. Theo chủ trương thông qua tại Hội nghị lãnh đạo các nước BRICS vừa qua Nga đang tạo dựng Công viên công nghệ tiên tiến và Trung tâm tài chính ở Mascova để thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh hơn.

         Tình hình phát triển những năm qua cũng như của quí một năm nay đã chứng minh nhận xét của nhà bình luận chính sách đối ngoại Nga Sergei Karaganov: “Sau nhưng thể thảm của thế kỷ 20, thì thế kỷ 21 này là thế kỷ may mắn của nước Nga” . Tổng thư ký tổ chức OECD (tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) cho rằng mức nợ công của Nga tương đối thấp, thâm hụt ngân sách không cao, có biện pháp hay và triển vọng tốt trong đấu tranh chống lạm phát. Ông này khẳng định năm 2012, Nga sẽ gia nhập OECD sau 15 năm phấn đấu.

         Mới đây, trong báo cáo hàng năm về hoạt động của Chính phủ trình bày trước Duma, Thủ tướng Putin tuyên bố đến năm 2020 Nga phải lọt vào danh sách 5 cường quốc hàng đầu thế giới, vượt qua các nước Pháp và Italia. Như vậy, để thực hiện được mục tiêu này trong mười năm tới phải tăng gấp hai năng suất lao động, riêng các lĩnh vực chính của nền kinh tế phải tăng gấp 3-4 lần; GDP bình quân theo đầu người sẽ đạt 35.000 USD

         Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế thì với đà phát triển hiện nay và tiềm năng to lớn của Nga, kế hoạch do Thủ tướng đưa ra là khả thi nhưng cần quan tâm cải thiện môi trường cho đầu tư nước ngoài, giảm lệ thuộc vào xuất khẩu nhiên liệu hydrocarbon và kiên quyết khắc phục tệ tham nhũng.

           Thưa ông, ông có thể cho biết tình cảm gắn bó giữa nhân dân Việt Nam với Liên Xô (cũ) trong chiến tranh và Nga trong thời kỳ đổi mới?

            Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm: Trong kháng chiến chống Mỹ, sự giúp đỡ của Liên Xô là rất to lớn và quí báu. Sự giúp đỡ không chỉ là vũ khí, đạn dược, trang thiết bị quân sự, vũ khí hiện đại như tên lửa SAM2 đã làm hàng trăm máy bay Mỹ tan xác, trong đó có cả B52 ném bom bắn phá miền Bắc mà còn còn giúp đỡ chúng ta hàng tiêu dùng thiết yếu như lương thực, thực phẩm… Đó là chưa kể đến hàng trăm, hàng ngàn cuộc mít tinh biểu tình của nhân dân khắp mọi miền trên đất nước Liên Xô rộng lớn ủng hộ cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân Việt Nam- một bộ phận quan trọng của phong trào nhân dân thế giới ủng hộ Việt Nam chống Mỹ xâm lược.

Sau khi kết thúc chiến dịch Hồ Chí Minh, miền Nam hoàn toàn giải phóng, nhân dân ta thực hiện trọn vẹn lời căn dặn của Bác Hồ “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”, cả nước thống  nhất, tiến lên xã hội chủ nghĩa.

            Với sự giúp đỡ chủ yếu của Liên Xô, chúng ta đã nhanh chóng hàn gắn vết thương chiến tranh nặng nề ở cả hai miền, khắc phục cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội rất nghiêm trọng với lạm phát có lúc lên tới  700% và bước đầu xây dựng cơ sở vật chất của CNXH. Trong chuyến đi thăm Liên Xô tháng 7/1987 của Đoàn đại biểu cấp cao nước ta do đồng chí Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh và chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Đỗ Mười dẫn đầu, lãnh đạo Liên Xô đã thỏa thuận viện trợ cho ta trong thời kỳ 1978-1991 mỗi năm 1.2 tỷ Rup (tương đương 2 tỷ USD). Số tiền viện trợ này được chuyển thành xí nghiệp (thiết bị toàn bộ) vật tư, máy móc, nguyên liệu, hàng tiêu dùng và cả lương thực, thực phẩm… theo yêu cầu của ta.

           Cùng với các nước XHCN anh em, Liên Xô không những giúp ta khôi phục kinh tế sau chiến tranh mà còn giúp  xây dựng trên đất nước kiệt quệ do hàng chục năm chiến tranh tàn phá một số ngành sản xuất quan trọng như điện, cơ khí, hóa chất, một số ngành công nghiệp quốc phòng, đặc biệt là hợp tác xây dựng ngành dầu khí – một nghành kinh tế mũi nhọn góp phần quyết định và sự phát triển của đất nước, tiêu biểu là nhà máy Thủy điện Hòa Bình!

         Cuối năm 1991, chế độ XHCN ở Liên Xô sụp đổ, các nước Cộng hòa thuôc Liên Xô cũ đã tách ra tuyên bố độc lập và sau đó đã cùng với Liên bang Nga lập nên Cộng đồng các quốc gia độc lập SNG – một hình thức liên minh lỏng lẻo hậu Xô viết. Lúc này nước Nga và các quốc gia độc lập cũng như các nước Đông Âu đều thay đổi thể chế, nhưng do thay đổi thể chế và nóng vội chuyển sang cơ chế thị trường trong khi đấu tranh nội bộ giành quyền lực giữa các phe nhóm diễn ra gay gắt, chính phủ thay đổi liên tục nên công cuộc phát triển kinh tế và tình hình chính trị xã hội chịu tác động tiêu cực, sản xuất đình đốn, đời sống của nhân dân giảm sút nghiêm trọng. Quan hệ giữa nước ta với các nước này cũng tạm thời bị gián đoạn

Mặc dù vậy, xuất phát từ quan hệ truyền thống và đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ rộng mở ta chủ động duy trì và thúc dẩy quan hệ hợp tác vốn có với các nước này, trong đó ta luôn coi Liên bang Nga có tầm quan trọng hàng đầu. về phần mình, Liên bang xem Việt Nam là đối tác chiến lược quan trọng nhất ở Đông Nam Á và châu Á – Thái bình dương nên hủ trương phát triển quan hệ với ta và thông quá đó tạo điều kiện củng cố vị trí của Nga ở khu vực.

Ảnh: Thủy Hướng Dương phỏng vấn Nguyên phó Thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm

          Đó là căn cứ để tháng 6 năm 1994 nhân chuyến thăm Nga của Thủ tướng Võ Văn Kiệt hai nước ký hiệp ước về nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa CNXH Việt Nam và Liên bang Nga, đặt khuôn khổ pháp lý cho mối quan hệ mới giữa hai nước, được xác lập trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, cùng có lợi. Khuôn khổ pháp lý đó được hoàn chỉnh bằng Tuyên bố chung về đối tác chiến lược, hợp tác toàn diện giữa hai nước ký kết tháng 3/2001 nhân cuộc đi thăm Việt Nam của Tổng thống Putin.Từ đó quan hệ giữa hai nước phát triển tích cực và ngày càng mở rộng trên tất cả các lĩnh vực

          Về chính trị, các cuộ thăm cấp cao lẫn nhau của lãnh đạo hai nước diễn ra thường xuyên, mỗi chuyến thăm đều đẩy mối quan hệ nâng lên một bước. Việc trao đổi đoàn các cấp theo đường Đảng, quốc hội, cán bộ ngành, địa phương các tổ chức chính trị và xã hội diễn ra liên tục đã góp phần đưa mối quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước đi vào chiều sâu. Đặc biệt trên các diễn đàn quốc tế và khu vực sự phối hợp giữa hai nước Việt – Nga ngày càng chặt chẽ.

           Quan hệ kinh tế thương mại không ngừng được mở rộng, đến năm 2010 kim ngạch thương mai hai chiều đạt xấp xỉ 1.83 tủ USD. Đặc biệt hai nước đã ký Hiệp định Liên chính phủ về hợp tác trong lĩnh vực nhiên liệu – năng lượng và hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam. Hai bên thỏa thuận gia hạn hoạt động của Liên doanh dầu khí Vietsopetro đến năm 2030 và đã thành lập một số liên doanh mới trong lĩnh vực dầu khí như Gazpromviet, Rusvietpetro để mở rộng hợp tác thăm dò và khai thác dầu khí không chỉ ở Việt Nam mà cả trên lãnh thổ Nga và các nước thứ ba.

             Hợp tác quốc phòng, an ninh được tiếp tục đẩy mạnh phục vụ tích cực từng bước hiện đại hóa quân đội và cải tiến công tác an ninh của nước ta, đồng thời tăng cường hợp tác đào tạo cán bộ quân sự.

           Về giáo dục, hai bên đã ký Hiệp định liên chính phủ về công nhận tương đương văn bằng và học vị khoa học. Nga cấp cho Việt Nam mỗi năm trên 300 suất học bổng đào tạo đại học và sau đại học, chuẩn bị triển khai dự án thành lập Đại học công nghệ Việt – Nga tại Việt Nam để tạo điều kiện thúc đẩy việc nghiên cứu và học tập tiếng Ngan. Ở Việt Nam, Trung tâm Nga đầu tiên đã được thành lập tại Đại học Quốc gia Hà Nội.

             Về văn hóa: Những ngày văn hóa Việt Nam tại Liên bang Nga và Những ngày văn Nga tại Việt Nam đã và sẽ được tổ chức hàng năm nhân kỷ niệm ngày thiếp lập quan hệ ngoại giữa hai nước. Du lịch cũng là một lĩnh vực hợp tác tích cức, người Nga sang Việt Nam du lịch có xu hướng tăng nhanh. Nga luôn đứng trong nhóm 15 nước có số lượng khách du lịch vào Việt Nam đông nhất.

           Cùng với việc thúc đẩy hợp tác giữa các Bộ, ngành, hai nước đồng thời khuyến khích và thúc đẩy hợp tác giữa các địa phương, nhất là giữa các thành phố lớn như giữa Hà Nội với Mascow, giữa thành phố Hồi Chí Minh với Saint Peterbur

            Ông có thể kể lại kỷ niệm sâu sắc trong thời gian làm đại sứ tại Liên Xô ?

           Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm: Với sự giúp đỡ chủ yếu của Liên Xô, chúng ta đã nhanh chóng hàn gắn vết thương chiến tranh nặng nề ở cả hai miền, khắc phục cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội rất nghiêm trọng với lạm phát có lúc lên tới  700% và bước đầu xây dựng cơ sở vật chất của CNXH. Trong chuyến đi thăm Liên Xô tháng 7/1987 của Đoàn đại biểu cấp cao nước ta do đồng chí Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh và chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Đỗ Mười dẫn đầu, lãnh đạo Liên Xô đã thỏa thuận viện trợ cho ta trong thời kỳ 1978-1991 mỗi năm 1.2 tỷ Rup (tương đương 2 tỷ USD). Số tiền viện trợ này được chuyển thành xí nghiệp (thiết bị toàn bộ) vật tư, máy móc, nguyên liệu, hàng tiêu dùng và cả lương thực, thực phẩm… theo yêu cầu của ta.

          Bức xúc trước nhu cầu của đất nước, Chủ tịch hội đồng bộ trưởng Đỗ Mười thường gọi điện chỉ đạo tôi thúc giục các cơ quan có liên quan của Ban chuyển thiết bị, máy móc cho ta đúng thời hạn, thậm chí trước thời hạn đã thỏa thuận. Trong khi các cơ quan của Bạn chủ yếu là cấp thực hiện thường viện nhiều lý do khác nhau để trì hoãn. Trong điều kiện đó nếu tôi trực tiếp gặp họ thì cũng không giải quyết được nếu họ không nhận được chỉ thị từ cấp cao. Với tư cách là Đại sứ, tôi có thể gặp Bộ trưởng nhưng không phải gặp ai và khi nào cũng được. Tôi nghĩ phải làm sao tranh thủ được sự hỗ trợ của lãnh đạo cấp cao thì mới giải quyết được. Do đó tôi đã xin gặp đồng chí phó thủ tướng – chủ tịch phân ban hợp  tác với VN đặt vấn đề: “Tôi thường nhận được chỉ thị của các lãnh đạo trong nước yêu cầu các bộ ngành của LX cung cấp thiết bị hàng hóa đã thỏa thuận theo đúng thời hạn, nếu cứ mỗi lần nhận được chỉ thị trong nước lại xin gặp Đồng chí báo cáo chỉ  làm đồng chí bận rộn thêm. Vì vậy để đỡ phiền cho đồng chí, đề nghị đồng chí chỉ thị cho các Bộ trưởng  và Trưởng nghành thu xếp gặp tôi khi tôi yêu cầu và cố gắng đáp ứng những yêu cầu của Việt Nam do tôi truyền đạt. Thấy có lý, đ/c Phó thủ tướng LX chỉ thị ngay cho các Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan. Nhờ đó mà tôi giải quyết kịp thời các yêu cầu trong nước, được Chính phủ hoan nghênh. Còn về phía Bạn, mỗi khi họp hai phân ban hợp tác hay khi lãnh đạo hai Đảng của hai nước gặp nhau, đ/c Phó thủ tướng thường nói Phân ban của Bạn thực hiện tốt là nhờ Đại sứ Việt Nam tích cực thúc đẩy. Tôi xem đó là một kể quả được xác nhận trong hoạt động ngoại giao phục vụ kinh tế.

         Nhân dịp Quốc khánh Nga, Ông có ký kiến gì về mối quan hệ Việt Nam – Nga trong tương lai?

        Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm: Trên cơ sở những thành tựu hợp tác đã đạt được tôi tin chắc rằng đối tác chiến lược, hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Liên bang Nga đã có nhiều tiềm năng và điều kiện thuận lợi để tiếp tục phát triển bền vững và mạnh mẽ.

       Ngay bây giờ đã có thể khẳng định thực tế trước mắt như: phấn đấu nâng kim ngạch thương mại hai chiều lên 3 tỷ USD năm 2012, tiến tới 10 tỷ USD vào năm 2020, cuộc đàm phán đang tiến hành chắc chắn sẽ dấn tới ký kết Hiệp định về hơp tác trong lĩnh vực nghiên cứu và sử dụng khoảng không vũ trụ vào mục đích hòa bình và về xây dựng trung tâm khoa học và công nghệ hạt nhân tại Việt Nam, hợp tác hàng hải, hợp tác về năng lượng, đặc biệt là dầu khí và năng lượng nguyên tử sẽ được đẩy mạnh trong tình hình mới.

         Cùng với đà phát triển sự hợp tác toàn diện, đặc biệt là quan hệ chính trị ngày càng được tăng cường với niềm tin lẫn nhau ngày càng được củng cố, nhất định sự giao lưu giữa nhân dân hai nước sẽ được không ngừng đẩy mạnh, góp phần củng cố tình hữu nghị truyền thống Việt – Nga, đây là cơ sở hợp tác lâu dài, bền vững và có hiệu quả đáp ứng lợi ích của nhân dân hai nước.

        Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.